Inventaires — Toulouse, Saint-Sernin, O. S. A. (H) - 1 et 2

Rechercher dans les éditions d’inventaires

Datation
Date: 
1246 (entre le 10 et le 14 septembre)
Date post: 
1246
Date ante: 
1246

Pour la commodité du lecteur, et en raison de la relative rareté de l'édition, nous extrayons ici de l'édition de Célestin Douais les passages qui concernent les livres dans l'inventaire général des biens de Saint-Sernin, dressé en 1246 par Bernard de Gensac, abbé de Saint-Sernin. La ponctuation a parfois été modifiée pour mieux mettre en évidence la structure du texte.

Sources : 

(pour le détail, se reporter aux notices des documents-témoins) :

: *Toulouse, Archives de la paroisse Saint-Sernin, SSin no 4 no 2486 [Toulouse, Saint-Sernin, O.S.A. (H) - 1]

B (§ 109 à 111) : *Toulouse, Archives départementales de la Haute-Garonne, 101 H 537 no 173 [Toulouse, Saint-Sernin, O.S.A. (H) - 2]

a1, a2, a3 : éditions de A par C. Douais

Ed. : Martin Morard 

[  ]  : passages restitués, non lus par C. Douais, lorsque le sens ou la récurrence du formulaire le permet.

[...] : interruption volontaire du texte de notre fait.

...  : lacunes matérielles, passages non lus ou illisibles de l'édition Douais.

< >  : développement d'abréviations.

{ }   : ajouts en interligne ou en marge.

*      : leçon propre à cette édition, lorsqu'elle s'écarte de a1.

italiques : mots en vulgaire ou dont la morphologie n'est pas conforme au latin.

La numérotation des paragraphes est celle de a,  malgré les insuffisances de son découpage. La sous-numérotation des articles, à l'intérieur des paragraphes, est propre à la présente édition (cf. § 25).  Lorsque plusieurs paragraphes de a concernent la même unité immobilière (prieuré, métairie), leur numérotation a été conservée mais les paragraphes ont été supprimés.

 

0. Die lune proxima post festum Nativitatis beate Marie, ego, abbas monasterii Sancti Saturnini Tholosani[1], feci memoriale sive inventarium omnium rerum ecclesie mobilium et immobilium quod in dicto monasterio inveni, et hoc tam in capite quam in membris, ut in quo statu inveni dictam ecclesiam pateat in futurum ; hoc autem totum in presentia plurimorum, scilicet A<rnaldi> Aurioli, prioris claustralis, et P. de Pruged, infirmarii, et quorumdam aliorum.

1. In primis est memoriale rerum monasterii quantum ad domum abacie sive quantum ad capud, scilicet decimarium quod habet in Tholosa [...].

2. Et boaria de Olmello que fuit de Tosano Fabro [...].

3. In quoquina sunt due olle de metallo, et V caudere, et III patelle, et I coda, et III tripodes, et I conqua [...]

4. [...]

5. In camera abbatis : X et VIII culcitre, et XV cervicalia, et X et VIIII pulvinaria, XXXta et duo linteamina inter bona et frivola, et VIII lodices, et VIII vande, et VI quoopertoria de serico, duo bona et quatuor frivola, et IIIa quoopertoria de lana que vocantur chalos, et III tapeta, et V toalas, et III toalos, et una istoria saracenica, et duo candelabra, et I orsol de metallo, et I olla de metallo, et I conqua de coire[2], et I bandela de coire, et III cifi a<r>genti, et tres arche, et III pichers destai[3], et III equi, et unus pullinus, et duo muli, et unus mulus, et unus roncinus in cadriga, et unus roncinus quem tenet Frater R., et unum breviarium manuale, et alium quem habet Thomas canonicus Pampalonensis[4], et Ias candelaras, et una biblia, et summa magistri W<illelm>i Autissiodorensis, et liber sententiarum, et liber istoriarum, et epistole Pauli glosate, et glose Psalterii, et unum psalterium glosatum, et decretales veteres, et unum decretum[5], et epistole Pauli, et alia glosa, et summa magistri R. de Penafort, et summa Gilaberti, et distinctiones super theologiam, et decretales nove sine glosa. 

6. A. Aurioli, prior claustralis [...].

7. Bus W<illelm>us de Martiribus, operarius, habet [...] et II pulvinaria et unum Iohannem, et unum breviarium manuale, et V sol. Tolosanorum [...].

8. Petrus Navara, canonicus, habet [...] unum breviarium manuale et I archam.

9. Symon, prior de Blanacho, habet [...] et I archam et summa dictandi [...]. 

10. Amalvinus, prior de Calmonte, habet [...] et unam archam et unum psalterium [...].

11. B. de Martiribus, prior de Naraco, habet [...] et I archam.

12. A. Bego, prior de Glesiolas, habet [...] tres summas ... ; <li>brum qui vocatur Seminarius.

13. R. God, prior Savarterii, habet [...] et duas archas [...].

14. P. de Pruged, infirmarius, habet [...] et I archam, et I armari, et XX sol. Tolos.

15. ...-tanus habet [...] et archam, et banoam, et breviarium, et VIIII bugs  de apibus.

16. A. de Insola [...].

17. B. de Monte Veteri habet duo linteamina, et archam.

18. Ato de Mommazalguerio, tres libros et tres culcitras [...], et III archas [...].

19. B. W<illelm>i de Celas culcitram habet [...].

20. Wus de Martiribus habet culcitram [...].

21. A. Ros, prior Savarduni, habet culcitram [...].

22. Ato de Durban, culcitram [...].

23. Wus R., duas culcitras et tres pulvinaria [...].

24. P. de Trudas, culcitram, et pulvinar, et archam, et duo linteamina.

25.0 In armario ubi reponitur thesaurus,

25.1 liber XII prophetarum,

25.2 Moralia Iob,

25.3 breviarium feratum,

25.4 Augustinus de Civitate Dei,

25.5 Boecius de Trinitate,

25.6 Parabole Salomonis,

25.7 Ysidorus... ;

25.8 [liber qui incipit 'In] transitum Iordanis',

25.9. glose epistolarum,

25.10 psalterium glosatum,

25.11 capitolarium,

25.12 officiarium,

25.13 glose psalterii,

25.14 glose Isaie,

25.15 Epistole Pauli,

25.16 Aurora,

25.17 tropiarium,

25.18 libri parvi quadraginta,

25.19 glose Ecclesiastes,

25.20 concilium Lateranense,

25.21 breviarium novum,

25.22 psalterium,

25.23 Epistole Pauli,

25.24 aliud psalterium,

25.25 Epistole canonice,

25.26 duo cartolaria,

25.27 quartus liber Sententiarum,

25.28 Apocalipsis glosatus,

25.29 quartus Sententiarum.

26. Boaria de ...............[edi]ficiis eiusdem ; et sunt C et XIIIcim instrumenta de terris eiusdem boarie.

27. De honoribus quas habemus in decimario Tholose CXXX et III instrumenta, et ex altera parte LVII, et ex altera parte CXXIII, et ex altera parte CCCC et LXXV, et ex altera parte DXXX, et ex altera parte LXXX, et ex altera parte de debitis solutis LXVIIII, et ex altera parte de quartaneriis XXXta V, et ex altera parte XXXVII, et ex altera ... ... ... ... ... ... Privilegium regis Francie, et unum privilegium crismatis de Saos e de Selas, et quinque instrumenta sigillata super compositione domini episcopi Tolosani et ecclesie Sancti Saturnini, et duo instrumenta bullata domini pape, et duo instrumenta sigillata sigillo domini Albonensis super ordinatione ipsius monasterii, quam fecit dominus Albonensis et dominus papa confirmavit, et una littera bullata exsecutoria ad archiepiscopum Auxitanum. 28. Iterum .................................................................... ose.

29. In sacrastania est quidam lapis preciosus qui vocatur Cammaheu et [...] I test evangeli<c>um, et I crossa argenti, et due de coire, et due de ebore [...], tres libros qui vocantur mixtum, et I epistoler, et sex missalia et I evangelister cum litteris de auro[6], et duo capitularia, et unum ordinarium, et I ungula ti...dis[7] id est de grieul[8], et VIII [candela-]bra de cupro vel de metallo [...] et una catedra de ligno, et due Istoriae [sic] sarasenses et las paraduras[9] de coro, et tria officialia similiter in coro, et unum responsorium et tria troparia, et unum mixtum ubi sunt epistole et evangelia, et duo ... ... ... ...-a, et tres libri processionum de cantu sine postibus, et biblia in duobus voluminibus, et unum Rabanum, et duo passionarii, et unus liber magnus ubi sunt omelie Augustini, Gregorii et aliorum doctorum, et regula sancti Augustini glosata, et evangelia quadragesime, Augustinus super Iohannem, liber Dialogorum et Pastoralis Gregorii, Vitas patrum, et Regula canonicorum ubi sunt exserpta sanctorum et quadraginta omelie Gregorii.

30-32. [Suivent les inventaires des 13 autels de l'abbatiale, de l'autel majeur et du choeur ; pour trois seulement il est fait mention de livres liturgiques :]

33. Altare Sancti Iohannis est similiter ornatum de pannis et habet vestimentum completum presbiteri et canetas et missale.

34. - 36. [....]

37. Altare Sancti Laurentii [...], et habet missale.

38. Altare Sancti Martini est similiter sufficienter de pannis completum, et vestimentum presbiteri, et missale.

39. - 43. [...].

44. Reditus sacrastanie sunt [...] et [...] et due partes in ecclesia [Justareti] [...] et sunt instrumenta ecclesie de Justareti XLVIII.

45. In camararia est missale, et liber qui vocatur mixtum, et psalterium, et tria vestimenta completa, et calix de argento [...]. Et sunt ecclesie Sancti Anatoli XX VII instrumenta que ecclesie sunt ipsius camararie, et ... ... argento que veniunt ad altare Sancte Marie [...].

46. Opera ecclesie habet [...] medietatem in bastitam et medietatem decime veteris Tolose; et sunt instrumenta ipsius camararie.

47. Infirmaria habet [...] unum breviarium et catena putrei, et XXXVIIII instrumenta de onore infirmarie.

48. Boaria de Montemazauguerio cum omnibus terris, et vineis, et edificiis eiusdem [...] ; dicta boaria est proprietas monasterii Sancti Saturnini, et C et XIII instrumenta dicte boarie [...].

49. Iterum de boaria de Mata cum terris [...] est proprietas dicti monasterii, et sunt eiusdem boarie CCta et LXX et VIII instrumenta, et sunt in dicta boaria CXCtes oves et XXX et duo agni [...].

50. Boaria de Castoginesto [...]. 51. In capella Sancti Stephani eiusdem boarie [de Castoginesto] est altare completum de pannis sufficienter [...] et duo bre[viaria unum dominicale] et aliud sanctorale, et unum psalterium, et unum mixtum in quo sunt officia et epistole et evangelia, et missale, et custodia, et unus calix de argento [...] et I torcular.

51 [bis]. In capel[la]... ornatum de pannis et unum vestimentum et unum missale et calix de stagno [...]

52. Et quedam parva boaria que vocatur Picamata [...].

53. Et boaria de Garad Entorn [...], et sunt CC instrumenta dicte boarie [...].

54. Et boa[ria de Fon]tanis [...] et sunt LXXVI instrumenta dicte boarie [...].

55. Et boaria de Valle Secura, cum terris et possessionibus, est proprietas dicti monasterii (et sunt de onoribus istius boarie CXXXIII instrumenta), excepta octava parte terrarum que est cuiusdam burgensis [...] et excepta boaria quam habet ibi Bonus... -di, et excepta boaris quam habet ibi Au<gustin>us Maurandus ; et istarum boariarum patet particio per metas et instrumenta.

56. Villa Sancti Salvatoris [...], et sunt dicte villule instrumenta LXXXVII, et sunt in dicta villa Sancti Salvatoris domus et edificia dicti monasterii [...]. Et in ecclesia sunt duo altaria ornata de pannis sufficienter, et calix de argento, et custodia, et vestimentum completum presbiteri, et duas esquelas, et unum breviarium completum, et unum epistolarium, et missale, et officiarium, et psalterium et canetas...-is, et XXIII sol. obliarum.

57. La Bastida... ...-s [...] ; et sunt inde XXX et II instrumenta [...] et in ecclesia altare ornatum de pannis, et unum vestimentum presbiteri, et unum mixtum dominical, et aliud sanctoral, et calix, et canetas de stagno, et una archa.

58. Et ecclesia de Montbero, altare ornatum de pannis, et unum vestimentum presbiteri [...], et unum responsorium, et missale, et I pistoler, ... -a, et due cruces [...] ; et in capella de Bastida [...] una esquela.

59. Iterum ecclesia Sancti Johannis de Capite Denario [...].

60. Villa de Baqers est proprietas dicti monasterii [...] ; et sunt eiusdem ville, scilicet de Baqers, CXXV instrumenta [...] In ecclesia est altare ornatum sufficienter [...], et breviarium completum, et officier, et legender, et pistoler, et missale, et custodia, et tres cruces [...]. 61. [Ecclesia Sancti Saturnini de Vaqers].

62. [Ecclesia de Moisaguello].

63. [Ecclesia Sancti Saturnini de Launaco].

64. Et ecclesia de Columbers fuit proprietas dicti monasterii, set per quemdam predecessorem meum descimarium et ecclesia fuerunt pignori obligata usque ad ducentos annos ; et dicitur in instrumento pignoris quod pro tres decim millibus sol. Tolos. dicta ecclesia et dictum monasterium fuerunt pignori obligata ; unde capellanus vix potest vivere in dicta ecclesia ; et sunt inde XLa et IIo instrumenta.

65. De omagiis hominum monasterii sunt L et duo instrumenta.

66. De debitis solutis sunt LX et VIIII instrumenta.

67. [Ecclesia de Baiou]. 68. Super compositione inter ecclesiam istam et dominos de Burgueras quantum ad discordiam de honoribus Sancti Salvatoris et de Garat Entorn, et quantum ad discordiam illam que fuit inter ecclesiam istam et Raimundum de Capite Denario super honoribus Vallis Secura, sunt instrumenta X et VIIII.

69. Ecclesia de Rupe et medietas decime et omnes primicie ipsius ecclesie sunt proprietas ipsius monasterii [...] In ecclesia est [...] duo altaria ornata de panis, et duo missalia, et duo epistolaria, et unum evangelister, et due esquile, et unum collectarium, et unum Rabanum, et officier, et legender, e canetas, et custodia [...] Et capellanus est donatus monasterii et habet unam mulam et duos lectos completos, et breviarium, et collectarium, et Vitas patrum.

70. Ecclesia de Ulmesio, scilicet de Vensas, et ecclesia Petrapertussa [...]. In ecclesia de Ulmesio et est ibi missale, et psalterium, et officier, et quatuor canetas et turibulum de cupro et custodia [...]. 71. [Ecclesia de Vensas, suite].

72. Ecclesia Sancti Iohannis de Liciaco [...] in qua ecclesia sunt [...] et altare ornatum de pannis sufficienter ante et supra [...] et est ibi custodia, et breviarium completum et missale et officier, et pistoler, et psalterium, et ordinarium, et due squille ; in ecclesia dicta sunt homines dicti monasterii [...]. Et sunt ecclesie de Lisac suarum possessionum LXXXX et III instrumenta.

73. Ecclesia de Burgueras [...] est proprietas dicti monasterii ; et in ecclesia sunt duo altaria ornata [...] et missale, et breviarium, et officier, et pistoler, et evangelister, et psalterium, et calix, et canetas de stangno, et custodia, et squilla una, et cruces due.

74. Ecclesia Sancti Georgii et decima eiusdem, excepta quarta parte decime quam habet ibi dominus episcopus Tolosanus, et excepta tercia parte decime quam habet ibidem ecclesia Sancti Stephani, est proprietas dicit monasterii. Et sunt in dicta ecclesia duo vestimenta completa presbiteri, et breviarium, et mixtum, et psalterium, et missale [...] et custodia [...] et tria altaria completa vel ornata de pannis. Et de hominibus quos habet ibi monasterium et de aliis sunt VIIII instrumenta.

75. Ecclesia de Villanova [...] est proprietas monasterii. Et est in ecclesia dicta unum altare ornatum de pannis [...] et missale, et pistoler, et officier, et responsorium, et due cruces.

76. [Ecclesia de Quinto].

77. [Ecclesia d'Aribadas].

78. Ecclesia de Tauro est proprietas monasterii [...] et habet sufficienter ornamenta quandum ad omnia supradicta [...].

79. Ecclesia Sancti Quintini est proprietas monasterii [...] et habet sufficienter ornamenta [...].

80. Et ecclesia leprosorum similiter, sed nichil habemus inde.

81. Ecclesia de Marent et decimarium eius est proprietas monasterii.

82. Et ecclesia de Frozino et decimarium eius est proprietas monasterii.

83. Ecclesia de Roilouh et decimarium eius [...].

84. Ecclesia de Landaron et decimarium eius [...] est proprietas monasterii [...].

85. A Bazeia habemus unam condaminam [...] et sunt de Vazeia XL instrumenta.

86. In hospitali Sancti Raimundi[10] sunt quinquaginta et due culcitre de bola [...]. 86 [bis]. In ecclesia Sancti Raimundi sunt quinque indumenta sacerdotis completa [...] et missale et pistolarium, et breviarium, et psalterium, et officiarium [...], et est dictum hospitale dicti monasterii [...].

87. Iterum ecclesia Sancti Iuliani est dicti monasterii et non habet decimam nec primiciam, et monasterium predictum nichil accipit ibi set in dicta ecclesia sunt ornamenta sufficientia de pannis et de libris et de aliis, et habet domum propriam et vineam.

88. Iterum prioratum de Martiribus cum hedificiis, terris et vineis est dicti monasterii [...]. Et in ecclesia dicti prioratus est breviarium completum, et collectarium, et responsorium, et duo officiaria (novum et vetus), et duo missalia, et unum parvum missale, et duo trupidari et epistolarium, et duo evangelisteria, et Rabanus, et Vitas Sanctorum, et duo psalteria, novum et vetus, et septem altaria ornata de pannis [...]. Et sunt ipsius prioratus XVI instrumenta.

89. Prioratus de Naraco[11] et decimarium eiusdem est dicti monasterii cum terris et vineis dicti loci. Et habet unam peciam terre dictus prioratus a las Bareres et ad rupem de Claustro ; ad planam da Riveto[12], aliam ; ad vineam cavam aliam ;  [...] Et in ecclesia dicti prioratus est breviarium, et collectarium in quo est psalterium, et missale, et pistoler et evangelister, et tres vestimenta presbiteri completa, et quatuor altaria ornata de pannis et tres archas et duo dolia, et ung bocge, et una cuba, et I. cr....... calix, et canetas de stangno, et custodia. Et sunt eiusdem prioratus XIIII instrumenta.

90. Prioratus de Blanaco [...] est dicti monasterii [...] In ecclesia dicti priorati est breviarium, et mixtum, et trupiarium, et duo missalia, et duo psalteria, et expositiones evangeliorum, et unus caternus animarum, et quatuor cruces [...]. Et instrumenta eiusdem prioratus CXLI.

91. Prioratus de Calmonte [...] est dicti monasterii, et sunt in ecclesia dicti prioratus [...] duo missalia, et tres cruces [...] et due cappe officiales, epistolarium, officiarium, responsorium, Rabanum, prosarium, ordinarium, et unum scrinium et cremeras. 92. In ecclesia maiori de Paolach [...]. Et sunt dicti prioratus XL instrumenta.

93. Prioratus de Livraco [...] est dicti monasterii. In ecclesia de Livraco sunt [...] duo breviaria, et duo missalia, et officier, et pistoler, et duo psalteria et unum tropiarium, et XIIII arche, et XIII tonelli [...].

94. Prioratus de Savarduno [...] est dicti monasterii. Et sunt in ecclesia dicti prioratus [...] duo missalia, unum mixtum, breviarium completum, et aliud sanctorale, capitularium, Rabanum, psalterium, tropiarium, duo candelabra de cupro et duo de ferro, canetas, ordinarium, et custodia [...]. In ecclesia Sancte Costancie [...]. In ecclesia Sancte Marie Magdalene [...]. Et instrumenta eiusdem prioratus sunt cum instrumentis Liciaco ; de utroque LXXXXIIIa.

95. Prioratus de Saos [...] habet quinque ecclesias suffraganeas, scilicet ecclesiam de Seguer [...], Merglos [...], d'Asnach [...], Mercus [...], Sellis. [96.] In ecclesia de Saos sunt decem mape altaris [...] et tres cruces, et custodia, et breviarium dominicale, et unum mixtum, et tropiarium, et officiarium, et psalterium, et missale, et pelvis [...], I porcus et I scrofa.

[97.] In capella de Sen, duo vestimenta completa presbiteri, et missale, et officier, et epistolarium, et responsorium, breviarium, et turibulum [...]. [98.] In capella de Olverio altare ornatum de pannis, et vestimentum presbiteri, duo superaltaria, missale, psalterium, epistolarium, officiarium, due cruces et calix...  [99.] In capella de Goler ... duo candelabra, breviarium, et medium sanctorale, et mixtum, et psalterium. [100.] In capella de Sales : altare paratum et vestimentum completum, brev[iarium]... et sanctorale, et officiarium, et psalterium, et prosarium, et epistolarium, et calix et canetas de stangno, duo candelabra. [101.] In capella de Auzato : duo vestimenta completa, et altare paratum, et missale, et breviarium feriale, et sanctorale, et epistolarium sanctorale, et aliud feriale, et officiarium, et psalterium, et calix et canetas de stangno, et turibulum. [102.] In capella de Aurudz : altare paratum et vestimentum completum, et breviarium dominicale, et medium sanctorale, et missale, et mixtum, et calix et canetas de stangno, et duo candelabra. [103.] In capella de Eleno[13] : altare paratum et duo vestimenta completa, breviarium, et missale, et epistolarium, et custodia. [104.] In capella de Lercol : altare paratum et vestimentum completum, officiarium, et responsorium, duo libri, epistolarium, et missale, crux et calix et canetas de Stangno. [105.] In capella de Sentenaco, altare paratum et duo vestimenta completa et psalterium et breviarium et mixtum, turibulum et calix et canetas de stangno.106. In capella de Succo, altare paratum, et duo vestimenta completa et duo breviaria et psalterium et missale et officiarium, epistolarium, prosarium et duo candelabra et calix et canetas, et custodia. Et sunt istius prioratus XL et VII instrumenta.

107. In ecclesia de Seguer sunt altaria parata de pannis et duo pallia de serico, unum vestimentum festivale et aliud feriale, calix argenti, et missale, et mixtum, breviarium feriale, liber sanctorum, officiarium, liber epistolarium, et quedam pars Rabani, calix et canetas de stangno et duo candelabra, et psalterium, et cortine ecclesie, et quatuor arche, et II oza (?), et una porca crestada, et I sedel, et duo linteamina, et I flasada, et I coissin, et pelvis, et turibulum et thoalas.

108. In ecclesia de Merglos sunt tria altaria parata de pannis, et duo pallia de serico, et unum vestimentum festivale, et aliud feriale, et una dalmatica, et calix argenti, et alius, et canetas de stangno, et mixtum, et tria mi/4/ssalia, breviarium dominicale, et santorale[14], et aliud breviarium feriale, et liber sanctorum, et officiarium, et liber epistolarum, et psalterium, et tres cruces, et tria candelabra, et pelvis, et duo turibula, et due pecie terre, et unus ortus, et una vinea.

109.1[15] In ecclesia de Asnaco est unum altare ornatum de pannis, et duo vestimenta festivalia, et aliud feriale, et unum pallium de seda et duo alia de lino picta, et duo super pellicia, et cortine ecclesie, et duo candelabra, et tres cruces, et duo calices, et canetas de stangno, et turibulum, et sedel, ˹sive situla sive orceus[16], et unum breviarium dominicale et aliud sanctorale, et unum mixtum et missale, et psalterium, et tropiarium, et ordinarium, et una archa, et alia sancti Petri, et candelabra de ferro, et custodia, et responsorium, et officiarium, et una culcitra de pluma, et tres de bola, et quatuor flasadas[17], e III coissis, et duo auricularia, et septem linteamina, et decem dolia, et tres comportas, e III naves, et II caldaria, et II tripodes, e cremalh[18] de fer, et duo sartagines, et cosa, e ferrol, et una conqa[19] de cupro, et una rostidora de fer, et septem porci, e cobertoras de fer, et unus modius vini.  [109.2] W. de Ciminterio, cum filio suo, P., cum casalagio quod tenent, sunt homines Sancti Saturnini, et A. de Plano, cum filiis suis Ramundo[20] et A., cum tenentiis suis. [109.3] De obliis : quatuor sol., et una cartera de civada, casalagium d'Avela cum tenentiis suis quod tenet R. de Prescal ad voluntatem prioris. [109.4] De decinario d'Asnach : XXVII sestaria frumenti, et XX et I de siligine, et IIII de palmola, et tres de civida, et medium carter[21] de becudels, et unum flacs[22] de lino, et XI cane de panno lineo, et quatuor arche, et tres ...[23] [109.5] La tera de Citarols, tres eminadas que est iuxta Sorcad, et aliam ...[24] iuxta Delpo. A Pena Redona, tres carteradas[25], iuxta terram W<illelm>i de Cimenterio[26]. Al Linar[27] una terra iuxta Ar.[28] de Sorcad. A Genelas quartonatam[29] quam tenet R. del Crialh[30]. A Vinalh quartonatam[31] quam tenet W<illelm>us do Los[32], et aliam quam tenet Per Boned[33]. El claus de ecclesia quem tenet W<illelm>us de Ciminterio, et alia terra ibidem. A la Lauza, una eminada quam tenet W<illelm>us de Ciminterio. [109.6][34] A la Riba, meia quartonatam[35] quam tenet[36]* ˹R. de Fonte. Als Pujols[37], doas terras quas tenet W. Danoal ; a la Coma, una eminada ; a Fontanelas, una eminada quam tenet Asnag Danoal ; a Unac, una terra quam tenet W. de Cimenterio[38] ; al Glaz una eminada quam tenet {A.} de Plano ; a Quatel[39], una eminada quam tenet  P.[40] de Nato ; a Cap Porger[41] ter eminadas quas tenet Asnag da Noal[42], clortal[43]* nostre, e la vinea de Comas, e la vinea de[44] Colcenag, e la vinea del Castan<ier>[45] quam tenet[46]˺ R. Pescal et G. Danoal. Ameias, totum hoc ad voluntatem prioris. A Pauzaduras, una terra.

110. In capella de Maupas unum vestimentum completum, et altare ornatum de pannis, et missale, et calix, et canetas de stangno, et quatuor sestaria frumenti, et septem de siligine, et emina, et terra[47] quam tenent Andreas Danaus et frater eius, de qua faciunt alberga[48] quatuor canonges[49].

111. In ecclesia de Mercus, unum mixtum, et missale[50], et breviarium dominicale, et unum sanctorale, et psalterium, et ordinarium, et duo vestimenta completa, et unum super pellicium, et duo altaria ornata de pannis, et due cortine ecclesie, et duo calices, et canetas de stangno, et tres cruces, et pelvis.

112. In ecclesia de Sellis est breviarium dominicale, et santorale, et duo psalteria, et unum officiarium, et pistolarium et unum vestimentum dominicale [...].

113. Ecclesia de Leus, cum quibusdam terris et decimario eiusdem, est dicti monasteri. Et sunt inde XXXta et duo instrumenta.

114. Prioratus de Artaxsona [...] est proprietas dicti monasterii. [...] In ecclesia eiusdem prioratus sunt sufficientia ornamenta. [...]

115. Prioratus de Grisiolis est dicti monasterii [...]. In ecclesia eiusdem sunt tria altaria ornata de pannis sufficienter [...] et duo vestimenta completa sacerdotis et calix de argento et missale, et duo officiaria et pistoler et evangelister et psalterium, et capitularium et turribulum [...] Et dictus prioratus habet tres ecclesias hermas[51] sibi subfraganeas [...] et sunt de possessionibus dicti prioratus XL et III instrumenta.

116. Bladum inventum in domo abbatie [...].

117. In cellario [...].

118. Et debita dicti monasterii sunt MCCCL sol. Morlanorum. Cuiusdam comende credite monasterio MDCCC sol. Tol., et ex altera parte XXVI marche stellinquorum. Sed prioratus de Naraco est pignori obligatus pro XX libris Morlanorum, nec habet domos nec hedificia. Magister Stephanus habet C sol. Morlanorum in ecclesia de Glisiolis et LX in ecclesia de Landaron. Et ista per predecessores meos facta sunt. Et Poncius de Mata XL sol. ad vitam ; et hoc similiter non feci.

119. De terris de Navital sunt XXti IIIIor instrumenta ; sed alienata sunt ad vitam tenentis et hoc similiter non feci.

Completum est istud inventarium in die Exaltationis sancte Crucis anno Domini M°CC°XL°VI°.

 

Martin Morard (25.5.2010)

 


[1] Bernard I de Gensac, abbé élu de Saint-Sernin, † 1263.

[2] de coire ] sic pro de corio.

[3] Étain.

[4] Non cité dans le Cartulaire de l'abbaye.

[5] Vraisemblablement le Décret de Gratien.

[6] Paris, BnF, nal 1203 [et non 1993 comme l'a écrit par erreur Delisle, Cabinet, t. 2, p. 317 et t. 3, p. 232-234, 239, suivi par C. Douais]pas de mf IRHT.

[7] ti...dis ] pro tigridis ?  vel di...tis pro digitis. Les écritures des inventaires conduisent à confondre les t et les d. Le latin ne permet aucune solution satisfaisante à partir de la lecture de Douais. En revanche, les mots commençant par di et finissant par tis offrent un choix plus satisfaisant ; notre lecture n'en demeure pas moins conjecturale. L'objet en question est le fameux « ongle de griffon » (corne à boire ornée) du trésor de Saint-Sernin qui était montré chaque année au peuple durant le Semaine Sainte avec la corne de Roland, l'évangéliaire de Charlemagne et les reliques des corps saints.

[8] La forme provençale et catalane de gryphus est normalement griou ; a1 confond volontiers les e et les ; cf. W. Meyer-Lübke, Romanisches Etymologisches Wörterbuch, 5e éd., Heidelberg, 1972, § 3901.

[9] Parure ou couvrure ; néologisme.

[10] Toulouse, hôpital Saint-Raymond. Sur le Collège Saint-Raymond, cf. Quitterie Cazes, J.-C. Arramond, et al., « Les fouilles du Musée Saint-Raymond à Toulouse (1994-1996) », Mémoires de la Société Archéologique du Midi de la France, 57 (1997), version électronique sur le site des sociétés savantes de Toulouse [http://www.societes-savantes-toulouse.asso.fr/samf/memoires/T_57/cazarra.htm].

[11] Mauvezin, canton L'Isle-en-Dodon, Haute-Garonne.

[12] da Riveto] Dariveto a1.

[13] Illier (?), canton de Vicdessos, Ariège.

[14] B a1 sic.

[15] Le texte des paragraphes 109 à 111 forme le texte de B, précédé de : « Hi sunt scripta superlectilia, terre et possessiones et quedam alia iura pertinentia ad claustra ecclesiarum de Merglosio, de Asnhaco, de Malo Passu et de Mercusio et monasterii Sancti Saturnini Thol<ose> que domnus B. de Gensaco, bone memorie condam abbatis dicti monasterii, posuit in publico instrumento inventarii quod fecit anno Domini M°CC°XLVI° que sequntur in hunc modum. »

[16] sive... orceus ] omis par B

[17] flesadas B.

[18] cremalh ] cramalh B.

[19] conqua B.

[20] Ramundo B ] R. a1.

[21] cartier B.

[22] flac B (une lettre grattée).

[23] Espace blanc de 4 lettres environ dans A et B.

[24] Espace blanc de 6 lettres environ dans A et B.

[25] cartaradas B.

[26] Ciminterio B.

[27] Livar a1.

[28] A. a1.

[29] quar a1.

[30] Trialh a1.

[31] quar a1.

[32] do Los ] scripsimus, dolos B, de Los a1.

[33] P. Bened a1 ; sur ce domaine, cf. ADHG inv. no 1709-1723 (xive s.)

[34] A la Riba... I terra ] om. B.

[35] quar a1.

[36] Une barre oblique avec trois points souscrits en guise de signe d'insertion du passage suivant omis à cet endroit par B.

[37] prioris sic B.

[38] Ciminterio B.

[39] Quatol B.

[40] Per B.

[41] Porqer B.

[42] Da Noal sic B, Danoal a1.

[43] clortal sic B ] e lortal a1.

[44] del B.

[45] Castan a1.

[46] R. de Fonte. Als ... quam tenent ] omis par homoioteleuton par B puis restitué de première main à la fin du document; une main plus tardive a ajouté quam tenet (sic).

[47] terra ] tera B.

[48] alberga B ] alberg a1.

[49] Pro  canorgues = canonicat ou ce qui constitue une redevance annuelle. ; cf. Levy : canorgual

[50] missale a1 ] messale B.

[51] Erm désigne un lieu inculte et desert ; il s'agit probablement d'églises "isolées" ?


How to quote this page : Martin Morard, « Inventaires — Toulouse, Saint-Sernin, O. S. A. (H) - 1 et 2 », dans Libraria, Éditions d’inventaires, Paris, IRHT, 2011 (Ædilis, Sites de programmes scientifiques, 4) [En ligne] http://www.libraria.fr/en/editions/inventaires-—-toulouse-saint-sernin-o-s-h-1-et-2